ప్రభుత్వం యజమాని కాదు.. ప్రజల తరఫున ట్రస్టీ మాత్రమే: ఇసుక, మట్టి తవ్వకాలపై హైకోర్టు కీలక తీర్పు
సహజ వనరుల పరిరక్షణ విషయంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు చేసిన వ్యాఖ్యలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి గట్టి హెచ్చరికగా మారాయి. గాలి, నీరు, అడవులు, నదులు, చెరువులు వంటి ప్రకృతి సంపదలు ప్రభుత్వ ఆస్తులు కావని, ప్రభుత్వం ప్రజల తరఫున వాటిని సంరక్షించే ట్రస్టీ మాత్రమేనని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. అభివృద్ధి పేరుతో సహజ వనరులను విచ్చలవిడిగా వినియోగించడానికి ప్రభుత్వాలకు సర్వాధికారాలు లేవని తేల్చి చెప్పింది. ముఖ్యంగా నీటి వనరుల పరిసరాల్లో ఇసుక, మట్టి తవ్వకాలపై తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తూ పర్యావరణ చట్టాలను కచ్చితంగా అమలు చేయాలని, స్టాండర్డ్ ఆపరేటింగ్ ప్రొసీజర్ (SOP)ను తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలని ఆదేశించింది.
విజయనగరం జిల్లాలో రోడ్డు నిర్మాణ పనుల కోసం ఇసుక, మట్టి తవ్వకాల అనుమతులకు సంబంధించిన కేసును విచారించిన హైకోర్టు, జిల్లా కలెక్టర్ జారీ చేసిన ప్రొసీడింగ్స్ను రద్దు చేస్తూ పలు కీలక మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది.
ప్రకృతి సంపదలు ప్రభుత్వ ఆస్తులు కావు.. ప్రజల ఆస్తులు
హైకోర్టు స్పష్టం చేసిన అత్యంత కీలక అంశం ఏమిటంటే… గాలి, నీరు, అడవులు, నదులు, చెరువులు, సరస్సులు వంటి సహజ వనరులు ప్రభుత్వానికి చెందినవి కావు. ఇవి ప్రజల ఆస్తులు. ప్రభుత్వం వాటిపై యాజమాన్య హక్కు కలిగిన సంస్థ కాదు.
ప్రభుత్వం కేవలం ప్రజల తరఫున వాటిని పరిరక్షించే ట్రస్టీ (Trustee) మాత్రమే. ఈ వనరులను భవిష్యత్ తరాలకు కూడా అందేలా కాపాడటం ప్రభుత్వ రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యత అని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
పబ్లిక్ ట్రస్ట్ డాక్ట్రిన్ను గుర్తు చేసిన హైకోర్టు
ఈ కేసులో హైకోర్టు Public Trust Doctrineను ప్రస్తావించింది.
ఈ సూత్రం ప్రకారం…
- ప్రకృతి సంపదలు ప్రజల సొత్తు.
- ప్రభుత్వం వాటి యజమాని కాదు.
- ప్రభుత్వం వాటిని అమ్మలేడు, దోపిడీకి అనుమతించలేడు.
- ప్రజల ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే వాటిని సంరక్షించాలి.
ఈ సూత్రాన్ని ఉల్లంఘించే ఏ నిర్ణయమైనా చట్టబద్ధంగా నిలబడదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
రాజ్యాంగం చెప్పేదీ ఇదే
హైకోర్టు రాజ్యాంగంలోని పలు నిబంధనలను ప్రస్తావించింది.
Article 21
పరిశుభ్రమైన పర్యావరణంలో జీవించడం ప్రతి పౌరుడి మౌలిక హక్కు.
Article 48A
పర్యావరణాన్ని, అడవులను, వన్యప్రాణులను రక్షించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత.
Article 51A(g)
ప్రతి పౌరుడు కూడా ప్రకృతిని కాపాడాల్సిన బాధ్యత కలిగి ఉంటాడు.
అందువల్ల పర్యావరణాన్ని దెబ్బతీసే చర్యలను ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించలేదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
నీటి వనరుల పరిసరాల్లో ఇసుక, మట్టి తవ్వకాలపై హైకోర్టు ఫైర్
నదులు, వాగులు, చెరువులు, జలాశయాల పరిసరాల్లో ఇసుక, మట్టి తవ్వకాలను హైకోర్టు తీవ్రంగా తప్పుబట్టింది.
కోర్టు స్పష్టం చేసింది…
- నీటి వనరుల సమీపంలో విచ్చలవిడిగా తవ్వకాలు జరగరాదు.
- పర్యావరణానికి నష్టం కలిగించే చర్యలను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అనుమతించరాదు.
- సహజ వనరుల వినియోగం చట్టబద్ధ అనుమతులతో మాత్రమే జరగాలి.
- పర్యావరణ ప్రభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అనుమతులు ఇవ్వకూడదు.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
అభివృద్ధి పేరుతో ప్రకృతిని నాశనం చేయొద్దు
రోడ్లు, భవనాలు, ఇతర మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం అవసరమే అయినప్పటికీ, వాటి పేరుతో ప్రకృతిని నాశనం చేయడం చట్టబద్ధం కాదని హైకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది.
సుస్థిర అభివృద్ధి (Sustainable Development) సూత్రాలను పాటించడం ప్రతి ప్రభుత్వ బాధ్యత అని స్పష్టం చేసింది.
అభివృద్ధి ఉండాలి… కానీ ప్రకృతిని ధ్వంసం చేసే అభివృద్ధి కాదు అని కోర్టు పేర్కొంది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
కాంట్రాక్టర్లు ప్రభుత్వానికి సేవ చేయడం లేదు… లాభాలు ఆర్జిస్తున్నారు
హైకోర్టు అత్యంత ఘాటుగా చేసిన వ్యాఖ్యల్లో ఇది ఒకటి.
రోడ్లు నిర్మిస్తున్న కాంట్రాక్టర్లు ప్రభుత్వానికి ఉచితంగా సేవలు అందించడం లేదని కోర్టు పేర్కొంది.
వారు…
- భారీ మొత్తంలో ప్రభుత్వ నిధులు పొందుతున్నారు.
- కోట్ల రూపాయల లాభాలు ఆర్జిస్తున్నారు.
- అందువల్ల వారికి కూడా పర్యావరణ చట్టాలు, గనుల చట్టాలు, అన్ని నిబంధనలు పూర్తిగా వర్తిస్తాయి.
ప్రభుత్వ పనులు చేస్తున్నారనే కారణంతో చట్టాల నుంచి ఎలాంటి మినహాయింపు ఉండదని స్పష్టం చేసింది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
అనుమతులు లేకుండా ఇసుక, మట్టి తవ్వకాలు చట్టవిరుద్ధం
చట్ట ప్రకారం అవసరమైన అనుమతులు, పర్యావరణ క్లియరెన్స్లు, గనుల అనుమతులు లేకుండా ఇసుక, మట్టి తవ్వకాలు చేపట్టరాదని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ప్రభుత్వ శాఖలు కూడా చట్టాలకు అతీతం కావని పేర్కొంది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
SOP అమలు చేయాల్సిందే
ఇసుక, మట్టి తవ్వకాల నియంత్రణకు ప్రభుత్వం రూపొందించిన స్టాండర్డ్ ఆపరేటింగ్ ప్రొసీజర్ (SOP)ను తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలని హైకోర్టు ఆదేశించింది.
ఏ శాఖ అయినా SOPను పక్కనపెట్టి నిర్ణయాలు తీసుకోకూడదని పేర్కొంది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
ప్రతి ఏడాది సీఎస్ సమీక్ష తప్పనిసరి
సహజ వనరుల పరిరక్షణ, SOP అమలు, అక్రమ తవ్వకాల నియంత్రణపై ప్రతి ఏడాది రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి సమీక్ష నిర్వహించాలని కోర్టు ఆదేశించింది.
సమీక్షలో…
- SOP అమలు
- పర్యావరణ చట్టాల అమలు
- అక్రమ తవ్వకాల నియంత్రణ
- జిల్లా అధికారుల పనితీరు
వంటి అంశాలను పరిశీలించాలని సూచించింది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
విజయనగరం కలెక్టర్ ప్రొసీడింగ్స్ను రద్దు చేసిన హైకోర్టు
ఈ కేసులో విజయనగరం జిల్లా కలెక్టర్ జారీ చేసిన ప్రొసీడింగ్స్ను హైకోర్టు రద్దు చేసింది.
పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టాలు, గనుల నిబంధనలు, రాజ్యాంగ సూత్రాలు, సహజ వనరుల పరిరక్షణ బాధ్యతలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా జారీ చేసిన అనుమతులు చెల్లవని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
హైకోర్టు చేసిన కీలక వ్యాఖ్యలు
- గాలి, నీరు, అడవులు ప్రకృతి ప్రసాదించిన వరాలు.
- సహజ వనరులపై ప్రభుత్వానికి సర్వాధికారాలు ఉండవు.
- ప్రభుత్వం ప్రజల తరఫున ట్రస్టీ మాత్రమే.
- ప్రకృతి వనరులను కాపాడటం ప్రభుత్వ రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యత.
- నీటి వనరుల పరిసరాల్లో విచ్చలవిడిగా ఇసుక, మట్టి తవ్వకాలు అనుమతించరాదు.
- కాంట్రాక్టర్లు ప్రభుత్వ పనులు ఉచితంగా చేయడం లేదు… భారీ లాభాలు ఆర్జిస్తున్నారు.
- అందువల్ల వారికి కూడా పర్యావరణ చట్టాలు పూర్తిగా వర్తిస్తాయి.
- చట్టబద్ధ అనుమతులు లేకుండా తవ్వకాలు జరగరాదు.
- ప్రభుత్వం SOPను తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలి.
- ప్రతి ఏడాది ప్రధాన కార్యదర్శి సమీక్ష నిర్వహించాలి.
- ప్రకృతిని కాపాడటం ప్రస్తుత తరంతో పాటు భావితరాల పట్ల కూడా ప్రభుత్వ బాధ్యత.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
ఈ తీర్పు ఎందుకు కీలకం?
ఈ తీర్పు ఒక్క విజయనగరం జిల్లాకే పరిమితం కాదు. రాష్ట్రంలో ఇసుక, మట్టి, గ్రావెల్, సహజ వనరుల వినియోగానికి సంబంధించిన అన్ని ప్రభుత్వ నిర్ణయాలకు ఇది మార్గదర్శకంగా మారే అవకాశం ఉంది.
అభివృద్ధి పేరుతో పర్యావరణాన్ని విస్మరించే ధోరణికి హైకోర్టు స్పష్టమైన బ్రేక్ వేసినట్టైంది. ప్రభుత్వాలు ప్రజా సంపదను కాపాడే ట్రస్టీలుగా మాత్రమే వ్యవహరించాలనే రాజ్యాంగ సూత్రాన్ని మరోసారి గుర్తు చేసింది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు… ఇదే హైకోర్టు తుది హెచ్చరిక
“ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు” అనే ఒక్క మాటతో ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రభుత్వానికి స్పష్టమైన సందేశం ఇచ్చింది. సహజ వనరులు ప్రభుత్వ ఆదాయ వనరులు కాదు… ప్రజల జీవనాధారం. వాటిని కాపాడటం ప్రభుత్వ రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యత. ఇసుక, మట్టి తవ్వకాల నుంచి పర్యావరణ పరిరక్షణ వరకు ప్రతి చర్య చట్టబద్ధంగానే ఉండాలని, ప్రభుత్వ శాఖలు, అధికారులు, కాంట్రాక్టర్లు ఎవరూ చట్టాలకు అతీతులు కారని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఈ తీర్పు భవిష్యత్తులో సహజ వనరుల వినియోగం, పర్యావరణ పరిరక్షణ, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలపై కీలక ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
ప్రకృతిని చెరబట్టొద్దు
