ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రైతుల ఆర్థిక పరిస్థితి ఎంత తీవ్రంగా ఉందో వెల్లడించే సంచలన గణాంకాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. దేశవ్యాప్తంగా రైతుల అప్పుల భారంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం పార్లమెంట్లో వెల్లడించిన వివరాలు రాష్ట్రంలో రైతాంగం ఎదుర్కొంటున్న కష్టాలను స్పష్టంగా చూపిస్తున్నాయి.
2025 డిసెంబర్ 31 నాటికి ఆంధ్రప్రదేశ్ రైతులపై మొత్తం రూ.3,75,254 కోట్ల రుణభారం ఉందని కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా ప్రకటించింది. ఈ వివరాలను లోక్సభలో అడిగిన లిఖితపూర్వక ప్రశ్న నంబర్ 2598 కు కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రి పంకజ్ చౌదరి సమాధానంగా వెల్లడించారు.
రాష్ట్రాల వారీగా రైతుల రుణభారం (రూ. కోట్లు)
| రాష్ట్రం | పంట రుణం | టర్మ్ రుణం | మొత్తం రుణం |
|---|---|---|---|
| తమిళనాడు | 1,65,075.79 | 3,41,214.66 | 5,06,290.45 |
| ఆంధ్రప్రదేశ్ | 2,01,744.41 | 1,73,510.18 | 3,75,254.59 |
| మహారాష్ట్ర | 1,38,253.69 | 1,69,040.03 | 3,07,293.71 |
| ఉత్తరప్రదేశ్ | 1,65,447.64 | 64,649.05 | 2,30,096.69 |
| కర్ణాటక | 88,800.84 | 1,21,443.63 | 2,10,244.47 |
| తెలంగాణ | 95,167.98 | 80,792.58 | 1,75,960.56 |
| కేరళ | 86,774.19 | 74,249.32 | 1,61,023.52 |
| గుజరాత్ | 1,05,097.25 | 63,363.68 | 1,68,460.93 |
దేశవ్యాప్తంగా రైతుల అప్పుల భారం విషయంలో తమిళనాడు మొదటి స్థానంలో, ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండో స్థానంలో నిలిచింది.
రైతులపై పెరిగిన రుణభారం – ప్రధాన గణాంకాలు
- పంట రుణాలు: రూ.2,01,744 కోట్లు
- టర్మ్ రుణాలు: రూ.1,73,510 కోట్లు
- మొత్తం రైతు రుణభారం: రూ.3,75,254 కోట్లు
ఈ గణాంకాలు NABARD ENSURE పోర్టల్లో బ్యాంకులు సమర్పించిన డేటా ఆధారంగా సేకరించబడినవిగా కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలిపింది. ఇవి తాత్కాలిక (Provisional) గణాంకాలు అని కూడా స్పష్టం చేసింది.
రాష్ట్ర బడ్జెట్ పరిస్థితి కూడా ఆందోళనకరం
2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించి రాష్ట్రాల బడ్జెట్ రుణ అంచనాలు కూడా ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి.
అత్యధిక రుణ అంచనాల రాష్ట్రాలు
- ఆంధ్రప్రదేశ్ – రూ.85,269 కోట్లు
- బిహార్ – రూ.80,092 కోట్లు
దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలు
- తమిళనాడు – రూ.72,130 కోట్లు
- తెలంగాణ – రూ.65,930 కోట్లు
- కర్ణాటక – రూ.63,680 కోట్లు
- కేరళ – రూ.38,124 కోట్లు
అత్యల్ప రుణ అంచనా
- ఒడిశా – కేవలం రూ.911 కోట్లు
బడ్జెట్ సూచీలలో కనిపిస్తున్న మార్పులు
| విభాగం | 2023–24 (ఏప్రిల్–డిసెంబర్) | 2025–26 (ఏప్రిల్–డిసెంబర్) |
|---|---|---|
| ఆదాయం పన్ను | రూ.13,806 కోట్లు | రూ.13,184 కోట్లు |
| ఇతర పన్నులు, డ్యూటీలు | రూ.5,638 కోట్లు | రూ.4,055 కోట్లు |
| కేంద్ర గ్రాంట్లు | రూ.24,018 కోట్లు | రూ.8,771 కోట్లు |
| సామాజిక రంగ వ్యయం | రూ.95,304 కోట్లు | రూ.89,430 కోట్లు |
| రెవెన్యూ లోటు | రూ.49,996 కోట్లు | రూ.60,480 కోట్లు |
| ప్రభుత్వ రుణాలు | రూ.69,716 కోట్లు | రూ.85,269 కోట్లు |
ఈ గణాంకాల ప్రకారం రాష్ట్రంలో రెవెన్యూ లోటు పెరుగుతుండగా, ప్రభుత్వ రుణాలు కూడా పెరుగుతున్నాయి.
రైతుల ఆర్థిక పరిస్థితిపై విమర్శలు
రాష్ట్రంలో రైతులు ఎదుర్కొంటున్న ఈ పరిస్థితికి ప్రభుత్వ విధానాలే కారణమని రైతు సంఘాలు తీవ్ర విమర్శలు చేస్తున్నాయి. ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చిన హామీలు అమలు చేయడంలో ప్రభుత్వం విఫలమైందని వారు ఆరోపిస్తున్నారు.
ప్రత్యేకంగా “అన్నదాత సుఖీభవ” వంటి పథకాలలో కోతలు, పెట్టుబడి సాయం సకాలంలో అందకపోవడం వల్ల రైతులు పంటల కోసం అప్పులపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడిందని చెబుతున్నారు.
అదే సమయంలో ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల పంటలు నష్టపోయినా సరైన పరిహారం అందడం లేదని రైతులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. మార్కెట్లో దళారుల ఆధిపత్యం పెరగడంతో రైతులకు పండించిన పంటకు గిట్టుబాటు ధర లభించడం లేదని రైతు సంఘాలు అంటున్నాయి.
ముందున్న సవాళ్లు
పార్లమెంట్లో వెల్లడైన ఈ గణాంకాలు రాష్ట్రంలో రైతుల పరిస్థితిపై మరోసారి పెద్ద ఎత్తున చర్చకు దారి తీశాయి. ఇప్పటికే పలు ప్రాంతాల్లో రైతుల ఆత్మహత్యలు జరుగుతున్న నేపథ్యంలో రైతాంగాన్ని ఆదుకునేందుకు ప్రభుత్వం తక్షణ చర్యలు తీసుకోవాలని రైతు సంఘాలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి.
రైతులపై పెరుగుతున్న అప్పుల భారాన్ని తగ్గించేందుకు సమగ్ర విధానాలు అమలు చేయకపోతే పరిస్థితి మరింత తీవ్రంగా మారే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
