ఇది గౌరవ పదవా? ‘ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్’నా?
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో ఇప్పుడు ఒక కీలకమైన రాజ్యాంగ ప్రశ్న తెరపైకి వచ్చింది. ఎమ్మెల్సీగా కొనసాగుతున్న కొణిదెల నాగేంద్రరావు (నాగబాబు)కు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మరో ప్రభుత్వ పదవి ఇవ్వడమే కాకుండా.. దానికి కేబినెట్ ర్యాంక్, జీతం, సిబ్బంది, వాహనం, వసతి, ఇతర భత్యాలు కల్పించడం రాజ్యాంగ నిబంధనలకు అనుగుణమేనా?
ప్రభుత్వం జారీ చేసిన ఉత్తర్వులను పరిశీలిస్తే ఇది కేవలం పేరుకే ఇచ్చిన గౌరవ పదవి కాదనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. పదవి ఉంది.. కేబినెట్ ర్యాంక్ ఉంది.. వేతనం ఉంది.. భత్యాలు ఉన్నాయి.. సిబ్బంది, వాహనం, వసతి వంటి ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి.
అయితే భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 191(1)(ఎ) ఏమంటోంది?
రాష్ట్ర శాసనసభ లేదా శాసనమండలి సభ్యుడు కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆధీనంలోని ‘లాభదాయకమైన పదవి’ (Office of Profit) కలిగి ఉంటే అనర్హతకు గురయ్యే అవకాశం ఉందని రాజ్యాంగం స్పష్టంగా చెబుతోంది. అయితే, రాష్ట్ర శాసనసభ చట్టం ద్వారా నిర్దిష్ట పదవిని అనర్హతకు దారితీయని పదవిగా ప్రకటిస్తే మినహాయింపు ఉంటుంది.
మరి నాగబాబు విషయంలో ఆ మినహాయింపు ఉందా?
అదే ఇప్పుడు అత్యంత కీలకమైన ప్రశ్న.
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల్లో ఏముంది?
2026 సెప్టెంబర్‌ 9న జారీ చేసిన G.O.Rt.No.1769లో ప్రభుత్వం కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది.
ఆ ఉత్తర్వు ప్రకారం:
- కొణిదెల నాగేంద్రరావు, ఎమ్మెల్సీని AP-GREEN ఎగ్జిక్యూటివ్‌ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమించారు.
- ఈ నియామకం మొదట రెండేళ్ల కాలానికి చేసినట్లు ఉత్తర్వులో పేర్కొన్నారు.
- ఇప్పుడు ఆయనకు కేబినెట్ ర్యాంక్ కేటాయించారు.
- కేబినెట్ ర్యాంక్‌కు సంబంధించిన పే, అలవెన్సులు బాధ్యతలు స్వీకరించిన తేదీ నుంచి వర్తిస్తాయని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది.
- ఈ నిర్ణయానికి ఆర్థిక శాఖ సమ్మతి కూడా తీసుకున్నట్లు ఉత్తర్వులో పేర్కొన్నారు.
అంటే ఇది కేవలం ‘చైర్మన్‌’ అనే పేరుతో ఇచ్చిన అలంకారిక పదవి కాదా? అనే ప్రశ్న సహజంగానే వస్తోంది.
ప్రభుత్వమే జీతభత్యాలు, ప్రయోజనాలు వర్తిస్తాయని ఉత్తర్వుల్లో పేర్కొన్నప్పుడు, రాజ్యాంగంలోని ‘ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్’ నిబంధనను ఎందుకు పరిశీలించకూడదు? అన్న ప్రశ్న ఇప్పుడు రాజకీయంగా, న్యాయపరంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
రూ.2 లక్షల జీతం నుంచి వాహనం, వసతి వరకు.. G.Oలో ఉన్న ప్రయోజనాలివే!
ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం ఉంది.
G.O.Ms.No.7, General Administration (Political.A) Department, తేదీ 10-01-2025లో కేబినెట్ ర్యాంక్ కలిగిన dignitariesకు చెల్లించే వేతనాలు, భత్యాలు, ఇతర ప్రయోజనాలను ప్రభుత్వం నిర్దేశించింది.
ఆ ఉత్తర్వులో పేర్కొన్న వివరాల ప్రకారం:
| వేతనం, ఇతర ప్రయోజనాలు | కేబినెట్ ర్యాంక్ పొందిన వారికి |
|---|---|
| నెలవారీ జీతం | రూ.2,00,000 |
| ఫర్నిచర్‌, క్రాకరీ కోసం ఒకేసారి గ్రాంట్‌ | రూ.70,000 |
| వ్యక్తిగత సిబ్బంది భత్యం | రూ.70,000 |
| వాహనం | 250 లీటర్ల ఇంధనంతో 1 వాహనం |
| వాహనం బదులు వాహన భత్యం | రూ.60,000 నెలకు |
| మొబైల్‌ ఫోన్‌ + డేటా | రూ.500 |
| అధికారిక వసతి / దాని బదులు | రూ.50,000 నెలకు |
| వైద్య రీయింబర్స్‌మెంట్‌ | APIMA నిబంధనల ప్రకారం |
| దేశీయ ప్రయాణం | II AC రైలు / ఎకానమీ విమానం |
| అంతర్జాతీయ ప్రయాణం | బిజినెస్‌ క్లాస్‌ |
| వారెంట్‌ ఆఫ్ ప్రిసిడెన్స్‌ | 26 |
| G.Oలో చూపిన మొత్తం | రూ.4,50,000 |
అంటే జీతం మాత్రమే కాదు.. దానికి అనుబంధంగా అనేక ఆర్థిక, పరిపాలనా ప్రయోజనాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఇలాంటి ప్రయోజనాలు కలిగిన పదవిని ఒక ఎమ్మెల్సీకి ఇచ్చినప్పుడు ‘ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్’ అనే రాజ్యాంగ పరీక్ష తప్పదా? అన్నదే ఇప్పుడు అసలు చర్చ.
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
ఆర్టికల్ 191(1)(ఎ) చెప్పేది ఇదే!
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 191(1)(ఎ) ప్రకారం, రాష్ట్ర శాసనసభ లేదా శాసనమండలి సభ్యుడు కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆధీనంలోని ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్ కలిగి ఉంటే అనర్హత ప్రశ్న తలెత్తుతుంది.
అయితే ఇందులో ఒక ముఖ్యమైన మినహాయింపు ఉంది.
రాష్ట్ర శాసనసభ చట్టం ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట పదవిని అనర్హతకు దారితీయని పదవిగా ప్రకటించి ఉంటే, ఆ పదవి కారణంగా సభ్యుడు అనర్హుడు కాకపోవచ్చు.
అందుకే నాగబాబు విషయంలో అసలు తేలాల్సిన అంశం:
AP-GREEN ఎగ్జిక్యూటివ్‌ కమిటీ చైర్మన్‌ పదవిని ‘ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్’గా పరిగణించకూడదని చెప్పే ఏదైనా చట్టపరమైన మినహాయింపు ఉందా?
అదే స్పష్టంగా బయటకు రావాలి.
మినహాయింపు ఉంటే ప్రభుత్వం దాన్ని ప్రజలకు వెల్లడించాలి. లేకపోతే ఈ పదవిపై రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్నలు రావడం సహజమే.
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
‘కేబినెట్ ర్యాంక్’ పేరుతో రాజ్యాంగ పరీక్ష నుంచి తప్పించుకోగలరా?
ఇదే మరో కీలకమైన ప్రశ్న.
కేవలం ‘కేబినెట్ ర్యాంక్’ అని పేరు పెట్టినంత మాత్రాన ఒక వ్యక్తి రాజ్యాంగపరంగా మంత్రి అయిపోడు. ఆర్టికల్ 191లోని వివరణ ప్రత్యేకంగా మంత్రి పదవికి సంబంధించిన పరిస్థితిని ప్రస్తావిస్తుంది.
కాబట్టి—
కేబినెట్ ర్యాంక్ ఇచ్చారు కాబట్టి రాజ్యాంగంలోని ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్ నిబంధన వర్తించదు అని సూటిగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు.
పదవి స్వభావం, నియామక విధానం, ప్రభుత్వంతో సంబంధం, దానికి అనుసంధానమైన ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, చట్టపరమైన మినహాయింపులు—అన్నింటినీ పరిశీలించాల్సిందే.
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
జయా బచ్చన్ కేసు గుర్తు లేదా?
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించిన జయా బచ్చన్ ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్ కేసు ఇప్పుడు ప్రస్తావనకు రావడం సహజం.
జయా బచ్చన్ రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా ఉన్న సమయంలో ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం ఆమెను U.P. Film Development Council చైర్‌పర్సన్‌గా నియమించింది.
ఆమెకు ఆ పదవితో పాటు కేబినెట్ మంత్రి ర్యాంక్, నెలవారీ హానరేరియం, డైలీ అలవెన్సులు, వినోద ఖర్చులు, డ్రైవర్‌తో కూడిన సిబ్బంది వాహనం, వ్యక్తిగత సిబ్బంది, ఉచిత వసతి, వైద్య సదుపాయాలు తదితర ప్రయోజనాలు కల్పించారు.
ఈ నేపథ్యంలో ఎన్నికల సంఘం ఆ పదవిని **‘ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్’**గా పరిగణించింది. 2006 మార్చి 16న రాష్ట్రపతి ఆమెను రాజ్యసభ సభ్యత్వానికి అనర్హురాలిగా ప్రకటించారు. ఆ నిర్ణయాన్ని ఆమె సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేశారు. 2006 మే 8న సుప్రీంకోర్టు ఆమె పిటిషన్‌ను కొట్టివేసి, అనర్హతను సమర్థించింది.
సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసిన ముఖ్యమైన సూత్రం ఏమిటంటే—పదవికి అనుసంధానమైన ఆర్థిక ప్రయోజనం వాస్తవంగా తీసుకున్నారా లేదా అన్నదే ఒక్కటే ప్రమాణం కాదు; ఆ ప్రయోజనం పొందే హక్కు/అర్హత (‘receivable’) ఉందా అన్నదీ కీలకం.
జయా బచ్చన్
https://indiankanoon.org/doc/1898063/?type=print&utm_source=chatgpt.com
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
అయితే నాగబాబు విషయంలో ప్రశ్న ఎందుకు మరింత బలంగా వినిపిస్తోంది?
జయా బచ్చన్ కేసులో ఒకవైపు ఎంపీ పదవి, మరోవైపు ప్రభుత్వ చైర్‌పర్సన్‌ పదవి ఉంది.
ఇక్కడ కూడా రాజకీయంగా కనిపిస్తున్న ప్రశ్న అదే:
ఎమ్మెల్సీగా ఉన్న వ్యక్తికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మరో ప్రభుత్వ పదవి ఇచ్చింది.
ఆ పదవికి కేబినెట్ ర్యాంక్ ఇచ్చింది.
వేతనం, భత్యాలు ఇచ్చింది.
సిబ్బంది, వాహనం, వసతి వంటి ప్రయోజనాలు కల్పించే విధానం ఉంది.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ‘ఇది ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్ కాదా?’ అనే ప్రశ్నకు ప్రభుత్వం స్పష్టమైన రాజ్యాంగపరమైన సమాధానం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉందని ప్రతిపక్షాలు ప్రశ్నించే అవకాశం ఉంది.
ఇది కేవలం రాజకీయ విమర్శగా కొట్టిపారేయాల్సిన విషయం కాదు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 191(1)(ఎ)ను ముందుపెట్టి అడుగుతున్న చట్టపరమైన ప్రశ్న.
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
‘బాబుకు ఒక న్యాయం.. నాగబాబుకు మరో న్యాయమా?’ అనే ప్రశ్నకు సమాధానం ఎవరు చెబుతారు?
రాజకీయాల్లో పదవుల పంపకం కొత్త విషయం కాదు. కానీ ప్రజాప్రతినిధిగా ఉన్న వ్యక్తికి మరో ప్రభుత్వ పదవి ఇచ్చి, దానికి ఆర్థిక ప్రయోజనాలు జతచేసినప్పుడు రాజ్యాంగ పరిమితులు కూడా అంతే ముఖ్యమైనవి.
ఒకవైపు రాజ్యాంగం ‘ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్’ పేరుతో ప్రజాప్రతినిధుల పదవుల మధ్య ప్రయోజన సంఘర్షణ రాకుండా ఒక నియంత్రణను పెట్టింది.
మరోవైపు ప్రభుత్వం ఒక ఎమ్మెల్సీకి కేబినెట్ ర్యాంక్, వేతనం, భత్యాలు, సిబ్బంది, వాహనం, వసతి వంటి ప్రయోజనాలతో కూడిన పదవిని కట్టబెట్టింది.
అయితే—
ఇది ఏ చట్టం కింద మినహాయింపు పొందింది?
AP-GREEN చైర్మన్‌ పదవి ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్ కాదని చెప్పే నిబంధన ఏది?
అలాంటి మినహాయింపు ఉంటే దాని పూర్తి వివరాలను ప్రభుత్వం ఎందుకు వెల్లడించకూడదు?
మినహాయింపు లేకపోతే ఆర్టికల్ 191(1)(ఎ) ప్రకారం ప్రశ్న తలెత్తదా?
ఇవే ఇప్పుడు సమాధానం కావాల్సిన ప్రశ్నలు.
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
చివరికి నిర్ణయం ఎవరిది?
ఈ విషయంలో తుది నిర్ణయాన్ని సోషల్‌ మీడియా పోస్టులు, రాజకీయ ప్రకటనలు లేదా ప్రభుత్వ అనుకూల–ప్రతికూల వాదనలు ఇవ్వలేవు.
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 192 ప్రకారం, రాష్ట్ర శాసనసభ లేదా శాసనమండలి సభ్యుడు ఆర్టికల్ 191(1)లోని అనర్హతకు గురయ్యాడా అనే ప్రశ్న తలెత్తితే, ఆ ప్రశ్న గవర్నర్‌ నిర్ణయానికి వెళ్తుంది. గవర్నర్‌ నిర్ణయం తీసుకునే ముందు ఎన్నికల సంఘం అభిప్రాయాన్ని పొందాలి, ఆ అభిప్రాయం ప్రకారం వ్యవహరించాలి.
అందువల్ల నాగబాబు వ్యవహారంలోనూ ఎవరైనా అధికారికంగా అనర్హత ప్రశ్నను లేవనెత్తితే, రాజ్యాంగంలోని నిర్దేశిత ప్రక్రియలో ఎన్నికల సంఘం అభిప్రాయం కీలకంగా మారుతుంది.
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
పదవి ఇచ్చారు.. జీతం ఇచ్చారు.. కేబినెట్ ర్యాంక్ ఇచ్చారు.. మరి రాజ్యాంగ పరీక్ష సంగతేంటి?
నాగబాబు వ్యవహారంలో ఇప్పుడు రాజకీయ విమర్శలకంటే పెద్దదిగా కనిపిస్తున్నది రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్న.
ఒక ఎమ్మెల్సీకి మరో ప్రభుత్వ పదవి ఇవ్వడం ఒక అంశం. కానీ ఆ పదవికి కేబినెట్ ర్యాంక్, రూ.2 లక్షల నెలవారీ జీతం, సిబ్బంది భత్యం, వాహనం లేదా వాహన భత్యం, వసతి, వైద్య, ప్రయాణ తదితర ప్రయోజనాలు కల్పించే విధానం ఉన్నప్పుడు, అది ‘ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్’ పరీక్షకు లోబడి ఉందా లేదా? అన్న ప్రశ్నను తప్పించుకోలేరు.
గతంలో జయా బచ్చన్ విషయంలో ప్రభుత్వ పదవికి అనుసంధానమైన ఆర్థిక ప్రయోజనాలు రాజ్యసభ సభ్యత్వ అనర్హతకు దారితీశాయి. సుప్రీంకోర్టు కూడా ఆ పదవికి సంబంధించిన ప్రయోజనాల స్వభావాన్ని పరిశీలించి తీర్పు ఇచ్చింది.
అయితే జయా బచ్చన్ కేసు = నాగబాబు కేసు అని ఇప్పుడే తుది నిర్ణయం చెప్పడం చట్టపరంగా సరైంది కాదు. రెండు పదవులకు వర్తించే చట్టాలు, మినహాయింపులు, పదవి స్వభావం, నియామక విధానం, ప్రయోజనాల స్వరూపం అన్నీ విడివిడిగా పరిశీలించాలి.
కానీ ప్రభుత్వం మాత్రం ఒక విషయంపై స్పష్టమైన సమాధానం ఇవ్వాల్సిన పరిస్థితి కనిపిస్తోంది:
ఎమ్మెల్సీగా ఉన్న నాగబాబుకు కేబినెట్ ర్యాంక్‌తో, వేతన–భత్యాలు మరియు ఇతర ప్రభుత్వ ప్రయోజనాలతో AP-GREEN చైర్మన్‌ పదవి ఇవ్వడానికి రాజ్యాంగపరమైన ఆధారం ఏమిటి?
ఇదే ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న.
ఇది రాజకీయ ఆరోపణ కాదు.. రాజ్యాంగం ముందు నిలిచిన ప్రశ్న.
సమాధానం చెప్పాల్సింది ప్రభుత్వం.
https://indiankanoon.org/doc/1898063/?type=print&utm_source=chatgpt.com
నాగబాబు ఆఫీస్ ఆఫ్ ప్రాఫిట్
